Nadere informatie over de dissertatie van Connie Aarsbergen
(Photograph
by courtesy of the
Isaiah Berlin Literary Trust)
Isaiah
Berlin. A Value Pluralist and Humanist View
of Human Nature and the Meaning of Life
Uitgever: Rodopi, Amsterdam, ISBN 90-420-1929-8
Op deze pagina vindt u de
verkorte samenvatting. Een uitgebreide Nederlandse samenvatting van mijn
proefschrift kunt u hier (
of 
)
vinden.
Mijn proefschrift beschrijft en analyseert het mensbeeld van de Britse filosoof
Isaiah Berlin (1909-1997).
Isaiah Berlin is
grondlegger van het waardenpluralisme. Volgens deze variant van het
humanisme wordt het menselijk bestaan gekenmerkt door waardenconflicten.
Waarden, die als goed en nastrevenswaardig beschouwd worden, kunnen met elkaar
botsen. Een topcarričre is lastig te combineren is met het ouderschap. En
wanneer de rechter teveel begrip toont voor de slechte jeugd van de dader, is
hij wel barmhartig, maar doet hij geen recht aan het slachtoffer.
Welke waarde moet in een waardenconflict
voorrang krijgen? Volgens waardenpluralisten zijn er geen vaste oplossingen te
geven. Wat de hoogste waarde is, is afhankelijk van karakter, cultuur of
levensbeschouwing. Waardenpluralisten nemen de culturele en morele
verscheidenheid in de wereld serieus. Er is volgens hen geen hogere maatstaf. In
religies bestaat zo’n maatstaf er meestal wel omdat er geloofd wordt in een
(door God gegeven) hoogste doel in het leven. Volgens Isaiah Berlin bestaat
zo’n hoger doel in het leven niet. Ook is er geen hogere zin in het leven: de
zin van het leven is het leven zelf.
Het bestaan van waardenconflicten wordt vaak ontkend, zowel in het persoonlijk
leven als in de politiek. Mensen willen zo graag al het goede in het leven
combineren. Ze wanen zich in een te harmonieus moreel universum. Maar vaak moet
er om de ene waarde te realiseren een andere waarde opgegeven worden. Deze of-of
keuzes zijn vaak erg pijnlijk (denk bijvoorbeeld aan een abortus). Wanneer een
compromis mogelijk is, is dat volgens Isaiah Berlin te prefereren. Op deze wijze
kunnen de waarden in ieder geval gedeeltelijk gerealiseerd worden. Veel politici
laten om electorale motieven liever niet de prijs zien die voor hun ideaal
betaald moet worden. Om wat actuele waardenconflicten te noemen: een betere
mobiliteit botst met de leefbaarheid (stank, lawaai) van de omgeving. Een
barmhartig immigratiebeleid leidt tot onbetaalbaarheid van sociale
voorzieningen. Journalisten doorzien die verhullingstactiek vaak niet en vragen
onvoldoende door.
Ontkenning van waardenconflicten gaat vaak samen met het ontkennen van
pluralisme op aarde. Mensen houden er verschillende idealen en visies van het
goede leven op na. Een dergelijke ontkenning zag Isaiah Berlin vooral tijdens de
Koude Oorlog. De communisten meenden in een klasseloze heilstaat volledige
gelijkheid te kunnen realiseren en verhulden dat dit ten koste gaat van de
waarde ‘vrijheid’. Om die heilstaat te bereiken, was het bovendien
gerechtvaardigd andersdenkenden (dissidenten) te elimineren. Isaiah Berlin zag
een dergelijke ontkenning van waardenconflicten en pluralisme ook in de
revolutie in Iran waar de heilstaat een Islamitische theocratie is onder de
shari’a.
Respect voor morele en culturele verscheidenheid is dus voor waardenpluralisten erg belangrijk. Maar leidt dat niet tot moreel relativisme? Is dan niet alles geoorloofd? Rode draad in dit proefschrift is de beschrijving van de strijd die Isaiah Berlin als humanist én waardenpluralist voert om enerzijds de mensenrechten veilig te stellen en anderzijds morele verscheidenheid in de wereld te blijven respecteren.
Klik hier voor:
Nederlandse samenvatting in pdf
Nederlandse samenvatting in Word
Waardenconflicten
Link naar video clip van Berlin
The
Isaiah Berlin Virtual Library
Overlijdensbericht
van Berlin in NRC van 6 november 1997
HOME